De Zeeuwse die niet president wilde worden

101308Sandra Roelofs voelt er niets voor om commentaar te geven op het politiek en militaire geknetter in Oost-Europa. ‘Kijkt u dadelijk maar naar de documentaire. dan begrijpt u waarom’, zegt Roelofs zaterdagavond kil en afstandelijk in de lounge van het CineCity-theater in Vlissingen. De anderhalf uur durende film die volgt, gaat over Roelofs’ laatste maanden als ‘first lady’ in Georgië en de eerste terug bij haar ouders in Zeeuws-Vlaanderen.

De Zeeuwse is sinds ruim twintig jaar de echtgenote van Micheil Saakasjvili, een Georgische politicus die aanvoerder was van de Rozenrevolutie in 2003 tegen het bewind van de Georgische president Edoeard Sjevardnadze. Saakasjvili bracht de oud-Sovjet-minister ten val en werd zelf president. Eind 2013 stuurden de kiezers hem weg. Saakasjvili ging les geven in de Verenigde Staten en is sinds een paar weken adviseur van de Oekraïense president Petro Porosjenko.

De film, die eind vorig jaar op het IDFA-festival in Amsterdam in première ging maar pas nu in een aantal bioscopen in Nederland draait, is gemaakt door een goede vriendin van Roelofs, Ineke Smits, die Georgië eveneens door een liefde van binnenuit kent. Die band heeft zonder twijfel eraan bijgedragen dat de film soms diep in de ziel van de Zeeuwse duikt. Bijvoorbeeld als zij vertelt over haar eerste vriendje in Terneuzen, die zij dumpte nadat hij haar een toekomst aan ‘de kreek’ in het stadje had voorgespiegeld. Zij kon bij het filmen haar tranen niet bedwingen en suggereert daarmee dat zij in haar hart misschien toch wel liever een rustig, anoniem leven in de provincie had gewild in plaats van het roerige bestaan in de focus van de wereldmedia in de Kaukasus.

De film, Stand By Your President, is niet erg politiek. Misschien het markantste en tegelijk pijnlijkste moment van het tienjarige leiderschap van haar man werkt Smits nauwelijks uit. Saakasjvili trapte in 2008 in de val die Moskou had gezet en begon een oorlog tegen de Russen in de afvallige provincie Zuid-Ossetië in de verwachting dat de Amerikanen hem te hulp zouden schieten. Die deden dat niet. Een paar dagen later gingen de beelden van een gebroken, gedesillusioneerde president de wereld over. Zuid-Ossetië en een andere rebelse provincie, Abchazië, was hij kwijt, het land lag in puin en er waren honderden doden te betreuren, onder wie RTL-cameraman Stan Storimans.

De ochtend nadat de Franse president Nicolas Sarkozy een wapenstilstand had geregeld, trokken de Russen toch verder op naar de hoofdstad Tbilisi. Maar toen kwam de Amerikaanse president George W. Bush wel in actie. Bush waarschuwde het Kremlin met een ‘humanitaire, militaire missie’. Dimitri Medvedev, destijds president van Rusland, zei later in een BBC-documentaire: ‘Ze mogen blij zijn dat wij onze manschappen hebben gestopt. Anders had Georgië nu een andere president.’

Roelofs verklaart in de film dat toen de oorlog begon zij bij de opening van de Olympische Spelen in Bejing was en aarzelde om Vladimir Poetin, toen premier van Rusland, aan te spreken. Die zat bij haar in de buurt. Maar ze deed dit niet. Nu zegt ze, na afloop van de filmvoorstelling in Vlissingen, trots op haar man te zijn. ‘Hij heeft het toch maar gedurfd om tegen de Russen op te staan.’

Over de oorlog, Moskou en de spanningen in Oekraïne, wilde ze in Vlissingen verder niets kwijt. Maar ze verbloemde niet dat ze het vaak oneens was met haar man. Met zijn megalomane bouwprojecten langs de Zwarte Zee of met de prioriteit die hij legde bij de economische opbouw van Georgië, die ten koste van de aandacht voor de armsten. ‘Hij zei dan: “Wat weet jij ervan? Zou ik het niet beter weten?” Misha liet mij nooit uitpraten. In de film kan ik dat wel.’

Ze hield één keer een politieke rede, toen de regering van haar man klem was gekomen in een martelschandaal in een gevangenis. Die rede ging haar goed af en het is dan ook niet verwonderlijk dat dit fragment in de documentaire is beland. ‘Ik heb mij altijd zo ver mogelijk van politiek gehouden’, stelde ze zaterdagavond. ‘Ik ben nooit in het partijkantoor van mijn man geweest.’

Saakasjvili had dit graag anders gezien. Na twee ambtstermijnen mocht hij eind 2013 niet opnieuw kandideren, maar hij had zich aan de macht verslingerd. ‘Hij vroeg of ik hem wilde opvolgen’, bekende Roelofs in Vlissingen. ‘Daarop heb ik nee geantwoord. Ik wilde niet als marionet het land besturen.’

Haar ouders en haar jongste zoon Nikoloz waren zaterdag ook in het CineCity-theater, maar haar man niet. De echtelieden zien elkaar soms wel vijf maanden niet. De documentaire heeft ‘Misha’ gezien op een laptop in de VS. ‘Hij had wel wat kanttekeningen. Dit was hij niet gewend van de first lady.’

Advertenties

Zo passief als Kohl

De Merkel-mania van twee weken geleden is weer achter de rug. Duitsland en de wereld verbaasden zich op 11 en 12 februari erover hoe bondskanselier Angela Merkel na enkele dagen met een al uitermate druk programma, er schijnbaar moeiteloos in slaagde een nog veel zwaardere agenda af te werken. Ze woonde woensdagochtend de staatsbegrafenis van oud-president Richard von Weizsäcker in Berlijn bij, had in Minsk een slopende top met Poetin die zich tot de volgende middag voortsleepte en ging enkele uren later in Brussel ook nog eens de lastige confrontatie aan met de Griekse plaaggeesten Tsipras en Varoufakis.

2015-02-26 11_14_47-Bildergalerie_ Merkel-Wahl_ Eine sichere Sache _ tagesschau.deIntussen is de nuchterheid terug en ook uw blogger volgt weer als vanouds met een kritisch blik de prestaties van de christendemocraat, die over ruim een maand (10 april) vijftien jaar lang de machtigste vrouw van Duitsland is – de eerste vijf jaar als oppositieleider en daarna als coalitieleider.

In een commentaar voor het FD over het metaalakkoord van dinsdagochtend in Böblingen typeerde ik Merkel in een bijzinnetje als een ‘passieve’ politica. Over dat zinnetje werd ik van diverse kanten aangesproken. Ik had ook even overwogen ‘reactionair’ te gebruiken, maar dit vereiste te veel uitleg en die extra woorden zouden de lijn van het betoog hebben doorbroken.

German environment minister Angelika Merkel enters a mine cage during her visit to the nuclear waste..

Merkel toen zij minister van milieu was in de jaren negentig. | Reuters

Actief op het internationale podium, maar passief op het binnenlandse terrein. Zo was dit bedoeld en ik was ook niet erg verrast hetzelfde denkpatroon vanochtend terug te vinden in een commentaar van het Handelsblatt, het Duitse FD. Thomas Sigmund, de chef van het deelredactie in Berlijn (de krant wordt in Düsseldorf gemaakt), schreef niet over het belangrijke cao-akkoord, maar eigenlijk over alle grote projecten, waar geen beweging in zit en waar tot de volgende Bondsdagverkiezingen in 2017 ook geen beweging meer in zal komen.

Die Große Koalition scheint vor allem nach dem Motto “nur keine Hektik” zu arbeiten. Dabei gäbe es große Themen, die von Bundesregierung angepackt werden könnten. (…) Das alles wird nicht mehr passieren. (…) Innenpolitisch wird eher verwaltet statt gehandelt.

Sigmund eindigt zijn uiteenzetting met de woorden ‘verschoben, vertagt, verlegt’. Wat doet dit denken aan de zestien jaren dat Helmut Kohl bondskanselier was. Ook Kohl probeerde binnenlandse problemen voor zich uit te schuiven. Eind jaren tachtig werd hij hierop bijna afgerekend, het was de val van de Muur in 1989 en het internationale podium waar hij toen op kon klauteren, die hem redden. Bijna tien jaar later stuurden de kiezers Kohl alsnog naar huis, zij waren zijn nietsdoen meer dan zat.

ENVIRONMENT MINISTER MERKEL READS PAPERS IN BONN.

Minister Merkel in de jaren negentig in Bonn. | Reuters

Goed kan ik mij nog herinneren de dag dat wij buitenlandse correspondenten in Berlijn Merkel hadden uitgenodigd kort nadat zij in het voorjaar van 2000 ‘tussenpaus’ Wolfgang Schäuble was opgevolgd als voorzitter van de CDU, en daarmee ook als oppositieleider. Waarschijnlijk was niemand van ons ooit erg onder de indruk van haar geweest toen zij minister (‘das Mädchen’) in de kabinetten van Kohl was en de scepsis over haar prestaties als zij ooit bondskanselier zou worden, was groot. Op de vraag hoe zij zichzelf zag als bondskanselier, reageerde zij verlegen en onhandig, op een wijze die destijds typerend voor haar was.

The Quiet German was overigens de kop die de New Yorker in december koos voor een fraai en uitzonderlijk lang (15.000 woorden) portret over de christendemocraat.

Er zijn echter velen die Merkel stelselmatig onderschatten. De SPD’er Gerhard Schröder is er daar een van. In zijn laatste dagen als bondskanselier, op de avond van de verkiezingen in 2005, zei Schröder dat hij zich Merkel niet als bondskanselier kon voorstellen. De wijze waarop hij dit zei, zegt alles. Zie het filmpje.

Duitse huizen blijven maar duurder worden

2015-02-17 10_29_16-Bonn - Google Maps

Een EFH in Bonn, toevallig het huis destijds van uw blogger | Google Maps

De Duitse huizenmarkt lijkt nauwelijks op die in Nederland. De onderkomens zien er door het stucwerk aan de buitenkant (‘Putz’) anders uit, de muren zijn dikker, de indeling is anders en ze zijn beduidend voorzichtiger gefinancierd. Ook het jargon wijkt af. Een twee-onder-een-kap heet een Doppelhaushälfte, een DHH, en een vrijstaand huis een Einfamilienhaus (EFH). Een rijtjeshuis heet wel weer gewoon een Reienhaus, een RH. Studentenhuizen zijn er niet zo veel, maar WG’s des te meer: Wohngemeinschaften, waar jongeren en niet zelden ook senioren samenleven in een hechte, familiale sfeer. Typerend voor Duitsland zijn verder de MFH’s, Mehrfamilienhäuser. Dit zijn grote villa’s of woonblokken die zijn opgedeeld in zelfstandige wooneenheden en vaak met een eigen Hausmeister, een concierge. Een Wohnung is overigens iets ander dan een woning, eerder een flat of een appartement. En een Familie is geen familie, maar een gezin.

De woonregels zijn ook anders. Waag het niet om bijvoorbeeld op zondag het gras te maaien. Of in een MFH tussen een en drie uur ’s middags lawaai te maken. En vergeet niet in de herfst de bladeren van de Bürgersteig (het trottoir) te vegen en maak dan meteen ook het asfalt tot het midden van de weg schoon. Parkeren doe je aan de rechterkant van de weg, niet links. Als het donker is, gaan de Rollläden rondom het huis naar beneden, de jaloezieën of rolluiken. Daar is geen discussie over mogelijk – Duitsers houden van geborgenheid, of noem het warmte.

Dit alles is geen nieuws, maar er is wel hard nieuws over de Duitse huizenmarkt. De Duitse Bundesbank kwam gisteren met een korte terugblik naar 2014. Met als belangrijkste conclusies dat de prijzen vorig jaar is minder snel zijn gestegen: ruim 5%, tegen nog meer dan 7% in 2013. De erg snelle groei in de grote steden is op dit moment ook even verleden tijd. Tussen 2000 en 2013 werden Duitse huizen in metropolen als Berlijn, Keulen, München, Hamburg of Stuttgart elk jaar gemiddeld 10% duurder. In 2014 was dit nog maar 5,5%. Lees het januarirapport van de ‘Buba’, die eerder waarschuwde voor  overwaarderingen tot 20%, hier (de bladzijdes 58, 59 en 60).

2015-02-17 10_18_37-www.pfandbrief.de_cms__internet.nsf_0_D0EFC7FFC5433DE4C1257DEE002DCFCC_$FILE_PM

Prijsontwikkeling huizenmarkt in Duitsland | vdp

Een tweede rapport over de Duitse vastgoedmarkt verscheen eveneens gisteren. De Duitse vereniging van hypotheekbanken, het Verband deutscher Pfandbriefbanken, publiceert elk jaar rond half februari een actuele analyse van de prijsontwikkelingen. Een eigen huis was volgens deze branchevereniging eind vorig jaar 4,7% duurder dan twaalf maanden eerder. Het beknopte rapport vindt u hier.

Anders dan je denkt

Griekenland, Portugal en Italië de trage hervormers in Europa? Vergeet het maar, schrijft het Institut der deutschen Wirtschaft in Keulen in een studie (pdf download) die, fraai getimed, gisteren de wereld in is gestuurd. Nee, de echte achterlopers zijn Nederland en vooral Duitsland. Die landen zouden kunnen leren van de hervormingsijver die de Zuid-Europeanen laten zien sinds het begin van de crisis in 2007, luidt de inherente boodschap van de economen.

Het rapport bevat een grafiek die de verschillen tussen Noord- en Zuid-Europa illustreert. Kijk voor de interactieve versie hier.

Het Keulse instituut, IW afgekort, is niet gelieerd aan de SPD, zoals het DIW in Berlijn Het IW wordt gefinancierd door het Bundesverband der Deutschen Industrie, dat vroeger ook in Keulen zat, en andere werkgeversorganisaties. Dat verklaart het verpakte signaal aan Berlijn: stop met het minimumloon, de verlaging van de pensioenleeftijd en andere reactionaire hervormingen waarmee de klok wordt teruggezet, en ga aan de slag met lang verwaarloosde dossiers als het versoepelen van het ontslagrecht.

 

17 Minsks

De Duitse televisiezenders ARD en ZDF blinken niet uit in creativiteit en evenmin in vakmanschap, om het zacht uit te drukken. Goed bedachte en geregisseerde televisieseries of documentaires zoals die waar de BBC in grossiert, zijn bijvoorbeeld bijna ondenkbaar op de Duitse buis.

Maar beide openbare omroepen zijn wel goed in het brengen en presenteren van discussies over actuele onderwerpen. Er zijn er vele en sommige zijn al heel oud, zoals de Presseclub van de ARD, die al sinds 1953 (toen nog Internationale Frühshoppen) elke zondagmiddag live wordt gepresenteerd door de WDR, Duitslands grootste omroep en onderdeel van de koepel van regionale omroepen ARD.

Een van de twee spraakmakende praatprogramma’s van de afgelopen jaren is de show van Günther Jauch op zondagavond op de ARD (de andere is die van Maybrit Illner op donderdagavond op het ZDF). De aflevering van Jauchs programma van gisteren ging over de oorlog in Oekraïne – waar anders over – en leverde een uur lang spannende televisie op.

Aan tafel zaten Martin Schulz, de voorzitter van het Europees Parlement, een voormalige Amerikaanse ambassadeur in Bonn en Berlijn, een van Duitslands invloedrijkste militairen (Harald Kujat, met pensioen) en een voormalige ARD-correspondent uit Moskou, die het voor Poetin opnam. Schulz, een sociaaldemocraat, kroop in de huid van bondskanselier Angela Merkel en zei de Verenigde Staten niet nodig te hebben, waarmee hij de Amerikaanse topdiplomaat de uitspraak ontlokte dat ‘als het erop aankomt de macht in Washington ligt.’ Kujat, de militair, waarschuwde dat Poetin de oorlog ‘ín 48 uur’ in zijn voordeel kan beslissen en de ARD-journalist liet zich ontvallen dat uit het rapport over het neerhalen van MH17 alles behalve kan worden geconcludeerd dat Rusland iets te verwijten valt. Het best in de herinnering blijft misschien het vurige pleidooi van Schulz om de moed niet op te geven en te blijven onderhandelen. Desnoods moeten er ’17 Minsks’ komen, zei de Duitser.

Spannende televisie, in ieder geval voor de Duitse kijkers die de crisis in Oost-Europa op de voet volgen. En dat zijn er velen: ik merk bijna dagelijks – mijn moeder is Duitse en ik heb er vrienden – dat Oekraïne en Poetin onderwerpen zijn die aanzienlijk meer leven dan in bijvoorbeeld Nederland. ‘Wat vind jij nu van Poetin?’, is een eerste vraag die ik bijna nooit in Nederland krijg. Maar wel in Duitsland.

De ongelukkige president

De gehele wereld was onder de indruk van de kracht van de woorden die Richard von Weizsäcker gebruikte toen hij op 8 mei 1985 in het Duitse parlement het einde van de Tweede Wereldoorlog, veertig jaar eerder, memoreerde. Delen van de speech waren de afgelopen dagen, na het overlijden van de staatsman afgelopen zaterdagochtend, op vele televisiejournaals te zien.

Weizsäcker genoot mede door deze beroemde speech veel aanzien. Hij gaf het ambt van staatshoofd een morele inhoud op een wijze waarin zijn vijf voorgangers niet waren geslaagd. Ook zijn opvolgers, in ieder geval de vier tot de huidige president Joachim Gauck, kwamen niet in de buurt van het intellectuele, voorkomende niveau van de Zuid-Duitser, die in zijn doen en laten overigens veel meer een Pruis was.

Twee Duitse presidenten maakten er zelfs een zootje van. Christian Wulff (2010-2012) moest zich verantwoorden voor de rechter. Grotendeels vergeten is de tweede president van West-Duitsland, Heinrich Lübke (1959-1969). Deze christendemocraat was bepaald geen intellectueel, maakte zich belachelijk met vergeetachtigheid en ongelukkige uitspraken en trad een paar maanden voor het einde van zijn tweede ambtstermijn af. De druk op hem was onhoudbaar geworden nadat ook nog eens aan het licht was gekomen dat hij als ingenieur had meegewerkt aan de bouw van barakken in concentratiekampen.

Berucht is de zin waarmee Lübke in 1962 in Liberia een toespraak zou zijn begonnen: ‘Sehr geehrte Damen und Herren, liebe Neger!’. In Helmstedt, aan de grens met de DDR, was Lübke vergeten waar hij was:

51GGsZngwwLKort na zijn aftreden bleek dat Lübke al enkele jaren ziek moet zijn geweest. Hij leed aan aderverkalking in de hersenen. Met deze wetenschap in het hoofd is het eigenlijk niet netjes om de draak te steken met de oud-president, maar er kwam toch een langspeelplaat op de markt met zijn bekendste uitglijders.

Onbezorgd lachen kan wel wel met de volgende, willekeurige greep miskleunen van veel recentere Duitse politici.

Angela Merkel die Roland Koch, haar christendemocratische tegenspeler, ‘Roland Kotz’ noemt:

Politica Andrea Ypsilanti, die zich ziet als ‘een zoon van een Opel-medewerker’:

Edmund Stoiber, met de ervaring van een ‘moeder van drie kleine kinderen’:

En Nick Diebel, een liberaal die in de Bondsdag de voornaam van Merkel vergeten was.

 

Op 22 wielen over verlaten snelwegen

Road train, gigaliner, ecocombi, monstertruck, autotreno. In bijna elk land heten ze anders: de extra lange vrachtwagens, tot meer dan 25 meter lang en 60 ton zwaar. Nederlandse transportondernemers, chauffeurs en de overheid noemen ze lzv’s, wat een afkorting is van langere en zwaardere vrachtautocombinaties. Iedereen kent ze waarschijnlijk wel, want er rijden er intussen meer dan duizend op de Nederlandse wegen.

Maandagnacht reed het FD met zo’n ecocombi mee, een lzv met rozen uit Afrika en andere snijbloemen die van Aalsmeer naar de grote Duitse bloemenveiling Rhein-Maas net over de grens bij Venlo moesten. Om met eigen ogen te zien welke capriolen de chauffeur moet uithalen om zijn vracht de grens over te krijgen. Want Noordrijn-Westfalen heeft de trucks (al in 2010) in de ban gedaan en dit betekent dat de chauffeur zijn lading vlak voor de grens moet splitsen.

monstertrcuks

Het overladen van bloemen bij de grens met Venlo, afgelopen dinsdag om halfeen in de nacht. | Hollandse Hoogte

Dit overladen is inefficiënt en kostbaar, maar tevens riskant, want Venlo heeft er geen goede voorzieningen voor. Dit was maandagnacht ook de eerste conclusie van de FD-combi van verslaggever en fotograaf ter plekke: het splitsen levert gevaarlijke situaties op. Voor de VVD-parlementariër Barbara Visser was de reportage in het FD van woensdag over de nachtelijke frustraties van de bloemenchauffeur donderdag aanleiding om vragen te stellen aan minister Schultz van Infrastructuur.

Het meerijden op zich is een kleine sensatie. Met 460 pk onder de motorkap en 22 banden onder de combinatie voel je je ‘king of the road’. Het rijden over rotondes lukt net en het blijkt handig te zijn om te weten wanneer een stoplicht bij een kruising op groen springt, want remmen gaat minder eenvoudig dan bij een gewone truck. Ook wist het FD-team niet dat dat ecocombi’s niet mogen rijden als het sneeuwt of er dichte mist is. En wat wij al vermoedden: sommige bloemenchauffeurs blijken soms zo te balen van het tijdrovende (en zinloze) overpakken bij de grens dat zij gewoon doorrijden – de veiling ligt ook maar 2 kilometer over de grens. De Duitse politiewagens die na middernacht vrijwel altijd bij de grensovergang bij Venlo klaarstaan om verdachte voertuigen aan te houden, knijpen kennelijk een oogje dicht.

Alle_Varianten_LZVBijna een sensatie is ook de rit terug naar de veiling in Aalsmeer. Anders dan in bijvoorbeeld Duitsland, België of Frankrijk liggen de Nederlandse snelwegen er tussen een en drie uur in de nacht echt verlaten bij. Alleen enkele andere truckers, veelal lzv’ers, zijn nog – of al – onderweg. Voor de chauffeur die gastheer was van het FD, was het een spel om alle lzv-combinaties die bestaan, te kunnen aanwijzen. Hij wist ook precies te voorspellen wanneer wij de drie lzv’ers met brood zouden tegenkomen (om kwart voor drie) die elke nacht over de A2 van noord naar zuid rijden.

Het interessants voor het FD zijn niet de specifieke problemen met lzv’s op de weg. Een belangrijker gegeven is dat Europa het niet eens kan worden over internationaal transport. Waar Noord-Europa weinig moeite mee heeft, het toelaten van ecocombi’s, stuit in Zuid-Europa (en enkele Duitse deelstaten) op bezwaren. Wetenswaardig is ook dat de Benelux geen genoegen neemt met het getreuzel in Europa en met grensoverschrijdende lzv-regelgeving opnieuw een voortrekkersrol wil spelen in Europa.